María Castellano Barreiro, docente de Inglés no IES Frei Martín Sarmiento (Pontevedra)
mcastellano [at] edu.xunta.gal (mcastellano[at]edu[dot]xunta[dot]gal)
Inés Giménez Touriño, docente de Bioloxía no IES de Vilalonga  (Sanxenxo - Pontevedra)
inesgitou [at] edu.xunta.gal (inesgitou[at]edu[dot]xunta[dot]gal)
Sara Gómez Camiña, docente de Orientación no IES de Vilalonga  (Sanxenxo - Pontevedra)
saragomezcaminha [at] edu.xunta.gal (saragomezcaminha[at]edu[dot]xunta[dot]gal)

Obxectivos

Un proxecto necesario

As novas tecnoloxías mudaron a forma de relacionarnos. As redes sociais, as mensaxes instantáneas e a exposición constante á opinión allea crean novos escenarios para o amor, a amizade e, tamén, para o conflito.
O alumnado precisa ferramentas para interpretar o que ve e o que sente. Moitas ideas sobre o amor romántico, os roles de xénero ou a identidade están distorcidas polos medios e a cultura dixital.

O proxecto partiu da necesidade de concienciar sobre a pegada dixital e os perigos do mal uso das redes: control, ciberacoso, sextorsión ou condutas que vulneran a privacidade e a autoestima. Tamén tivo como obxectivo derrubar mitos románticos que perpetúan relacións dependentes ou desiguais, e promover a reflexión sobre a igualdade e o respecto pola diversidade sexual. Así mesmo, pretendeuse analizar como os medios de comunicación e a presión do grupo poden influír nas nosas condutas e na forma de entender as relacións no día a día.

Cidadanía dixital e convivencia

Un dos eixes centrais foi a educación en cidadanía dixital: aprender a usar as TIC con responsabilidade e criterio. O alumnado traballou sobre conceptos como a pegada dixital, o consentimento en liña ou a diferenza entre privacidade e exposición pública. En próximas edicións habería que incluír a intelixencia artificial.

Tamén se abordaron temas de igualdade de xénero e diversidade afectivo-sexual, fomentando o respecto polos colectivos LGTBI e desmontando estereotipos que aínda persisten.

Descrición da actividade

Aprender facendo e reflexionando

A iniciativa, na que colaboraron os departamentos de Bioloxía (docente: Inés Giménez Touriño), Orientación (docente: Sara Gómez Camiña) e Lingua Inglesa (docente: María Castellano Barreiro), apostou por unha educación integral que combina emocións, ciencia e pensamento crítico. O obxectivo é claro: axudar a mocidade a construír relacións baseadas no respecto, na igualdade e na responsabilidade, tanto dentro coma fóra das redes.

Ao longo do curso académico, o alumnado participou en dous obradoiros formativos, o primeiro centrado na educación sexual e afectiva e o segundo, na promoción do bo trato. Ambos foron impartidos por Bárbara González García, quen dinamizou sesións participativas que combinaron actividades creativas, dinámicas de grupo e debates reflexivos.

Alumnado durante un obradoiro

Para a elaboración das distintas propostas, cada departamento seleccionou as fichas do Plan Proxecta que mellor se adaptaban á súa área curricular, implementando ademais actividades específicas inspiradas nas fichas. Paralelamente, cada docente deseñou tarefas propias relacionadas coa educación afectivo-sexual, adaptadas ao nivel e ás necesidades do alumnado.

Lingua Estranxeira Inglés

Na materia de Lingua Estranxeira Inglés, desenvolveuse un conxunto de dez actividades baseadas nas fichas 1, 4, 5, 6, 7 e 8, co obxectivo de integrar a educación afectivo-sexual e emocional coa aprendizaxe competencial da lingua inglesa. A proposta combinou o uso de ferramentas dixitais, reflexión crítica, aprendizaxe colaborativa e expresión creativa, potenciando a comunicación, a empatía e a conciencia social do alumnado.

Actividade 1 – Introduce yourself: o alumnado elaborou un avatar persoal mediante Bitmoji e realizou unha breve presentación en inglés a través de Padlet. Isto reforzou a expresión oral e escrita e favoreceu a cohesión grupal.

Actividade 2 – Quérote+ advice: explorouse a web oficial do programa Quérote+ para coñecer os seus servizos de asesoramento anónimo e os recursos dispoñibles sobre saúde sexual, igualdade e afectividade.

Actividade 3 – Romantic relationships: promoveuse a análise crítica do amor idealizado mediante a creación dun PowerPoint, Romantic relationships, e un debate sobre estereotipos afectivos, introducindo conceptos como o Cinderella Syndrome e o Prince Charming Effect.

Actividade 4 – What is love for you?: o alumnado elaborou un libro dixital en inglés con Book Creator no que definiu o concepto de amor desde diversas perspectivas. O resultado publicouse en liña.

Actividade 5 – Toxic relationships: partindo do visionado de curtametraxes educativas de educagenero.org, o alumnado creou vídeos de animación con Plotagon sobre relacións tóxicas, tratando temas como o control, os celos e a violencia.

Actividade 6 – The risks of online relationships: deseñáronse folletos informativos en Canva sobre os perigos das relacións en liña (cyberstalking, sexting, grooming, ghosting, sextortion).

Actividade 7 – What is the risk?: analizáronse cancións en inglés para identificar os riscos das relacións dixitais, consolidando o vocabulario e a comprensión crítica.

Actividade 8 – Tea consent: a través da aula virtual, visionouse un vídeo en inglés sobre o consentimento sexual, completado cun cuestionario de comprensión.

Actividade 9 – Contraceptive methods and sexually transmitted diseases: o alumnado, organizado en equipos, elaborou folletos informativos sobre métodos anticonceptivos e enfermidades de transmisión sexual, aplicando a lingua inglesa a contextos científicos e sociais.

Actividade 10 – You are the teachers: como culminación, o alumnado asumiu un rol docente e visitou as aulas de segundo da ESO para compartir o aprendido, explicar as actividades do proxecto e reflexionar sobre valores, experiencias e boas prácticas.

Alumnado de terceiro da ESO visitando unha aula de segundo da ESO

Actividade 11– Escape room: a revisión de contidos fíxose a través da gamificación. O escape room serviu para fixar contidos e ao tempo de diversión. Para a elaboración desta actividade o profesorado utilizou a ferramenta Genially.

En conxunto, este traballo consolidou a lingua inglesa como ferramenta para a educación integral, empregada non só como medio de comunicación, senón tamén como vehículo para o fomento da igualdade, o respecto, a prevención e a responsabilidade afectivo-sexual, fortalecendo así as competencias dixitais, sociais e cidadás do alumnado.

Bioloxía

Na materia de Bioloxía, traballáronse as fichas 3, 4, 6 e 7 e desenvolveuse un conxunto de actividades orientadas á educación afectivo-sexual desde unha perspectiva científica, crítica e integradora. O enfoque metodolóxico promoveu a aprendizaxe significativa a través da análise, a creación e a reflexión persoal e colectiva, establecendo conexións entre o coñecemento biolóxico e a comprensión social e emocional das relacións humanas.

Actividade 1 – Queremos un mundo diverso: deseño dun cartel con lema propio para promover a diversidade afectivo-sexual e valores como o respecto, a igualdade e a liberdade de ser. A actividade fomentou a reflexión sobre a necesidade de construír espazos inclusivos e igualitarios.

Cartel deseñado por alumnado de terceiro da ESO

Actividade 2 – De que vai o amor romántico?: creación dunha presentación dixital en Canva na que se analizou o concepto de amor romántico e a súa representación en produtos culturais (series, cancións, películas, redes sociais), favorecendo unha lectura crítica dos modelos afectivos.

Actividade 3 – Decisións propias: elaboración dun díptico informativo froito da reflexión sobre a influencia da presión social, os estereotipos e as normas culturais nas decisións persoais, especialmente no ámbito da sexualidade e das emocións.

Actividade 4 – Non ás ITS: deseño dun logo e dun adhesivo para fomentar o uso responsable do preservativo e a prevención das ITS, combinando creatividade, saúde e responsabilidade social.

O traballo desenvolvido en Bioloxía permitiu vincular os contidos científicos co desenvolvemento de competencias sociais, éticas e emocionais, consolidando unha visión integral da sexualidade baseada na igualdade, no pensamento crítico e no respecto pola diversidade.

Departamento de Orientación

O programa educativo do Departamento de Orientación tivo como obxectivo principal a educación afectivo-sexual do alumnado desde unha perspectiva integral, inclusiva e respectuosa coa diversidade. Para iso, empregáronse as fichas 1, 2, 3, 4, 5 e 7 do proxecto, estruturadas en cinco actividades temáticas complementarias.

Actividade 1 – Que é a sexualidade?: introdución ao recurso institucional Quérote+ mediante a exploración da súa web, unha chuvia de ideas inicial e un debate arredor dos conceptos de sexo, estereotipos de xénero e orientación sexual, apoiado por vídeos divulgativos.

Actividade 2 – A orientación e a identidade sexual: reflexión sobre a linguaxe respectuosa e a desmitificación de prexuízos sobre o colectivo LGTBI mediante dinámicas de posicionamento (verdadeiro/falso), lectura de testemuños e creación de carteis de sensibilización.

Actividade 3 – O amor romántico: análise crítica dos roles de xénero e da violencia machista a partir dunha nova xornalística recente, con exercicios de clasificación de estereotipos e visionado de curtas audiovisuais.

Actividade 4 – A relación dos sexos a través da tecnoloxía: abordaxe do uso responsable das tecnoloxías nas relacións afectivas e sexuais, mediante un cuestionario e recursos audiovisuais que promoveron o pensamento crítico sobre a exposición dixital.

Actividade 5 – A concepción e a anticoncepción: dinámicas participativas e investigación en grupo sobre prevención das ITS e métodos anticonceptivos, incluídas simulacións de interaccións sociais e a elaboración dun díptico informativo oficial.

Alumnado de primeiro de FP básica elaborando cartelería

En conxunto, o programa favoreceu a formación integral do alumnado, potenciando competencias persoais, sociais e emocionais vinculadas á educación sexual, o pensamento crítico e o respecto pola diversidade, e contribuíndo á creación dun clima escolar inclusivo, igualitario e consciente.

Metodoloxía

A metodoloxía usada seguiu o modelo dos catro C do século XXI: comunicación, colaboración, pensamento crítico e creatividade. O profesorado actuou como guía, provocando reflexións e axudando a transformar as ideas do alumnado en accións concretas. Ademais, traballáronse temas transversais e integráronse os obxectivos de desenvolvemento sostible relacionados coa igualdade e coa diversidade, promovendo unha aprendizaxe baseada en valores e na responsabilidade social.

Recursos empregados

Os recursos empregados no desenvolvemento do proxecto foron de natureza analóxica e dixital, permitindo unha aproximación versátil e integral á aprendizaxe. Para a elaboración de materiais publicitarios e doutras actividades presencias utilizáronse materiais funxibles, tales como papel, cartolinas ou goma eva, que favorecen a creatividade manual e o traballo colaborativo.

Paralelamente, os recursos dixitais desempeñaron un papel fundamental tanto na creación das actividades coma na difusión do proxecto. O alumnado dispoñía de ordenadores, o que facilitou o desenvolvemento das tarefas e a interacción cos contidos. Entre as ferramentas dixitais empregadas destacan a aula virtual Moodle e diversas aplicacións educativas como Plotagon, Book Creator e Padlet, que permitiron integrar competencias tecnolóxicas, comunicativas e afectivo-sexuais, promovendo unha aprendizaxe activa, creativa e participativa.

Avaliación e impacto

A avaliación do proxecto realizouse mediante un enfoque múltiple, combinando rúbricas, enquisas e murais colaborativos, co obxectivo de recoller evidencias tanto do proceso coma dos resultados das actividades desenvolvidas. Ademais, elaborouse unha memoria interactiva, que recolle de forma visual e reflexiva as evidencias de execución e que inclúe imaxes, vídeos e textos reflexivos, accesible en liña a través da seguinte ligazón: Memoria interactiva do proxecto.

Para garantir a difusión e visibilidade do proxecto utilizáronse tanto medios dixitais coma tradicionais. Creouse un espazo na web titulado QUÉROTE + para anunciar o proxecto, e elaborouse un vídeo promocional que se difundiu en plataformas como YouTube, Facebook e Instagram. Complementariamente, utilizáronse cartelería e logos elaborados en goma eva para lle dar visibilidade ao plan de traballo dentro do centro educativo.

 Cartelería e logo do proxecto

Ademais, deseñouse merchandaxe institucional co logo do proxecto, incluídas mochilas e chapas que foron distribuídas entre o alumnado, promovendo o sentimento de pertenza e a implicación co proxecto

Alumnado coas mochilas e as chapas

Segundo se desprende das enquisas de valoración, o balance global do proxecto foi moi positivo: aumentou a participación activa do alumnado, mellorou a convivencia e desenvolveuse unha maior conciencia crítica sobre o uso responsable das redes sociais e o respecto nas relacións interpersoais, consolidando os obxectivos educativos en materia afectivo-sexual e cidadá.

Conclusións

Educar para querer mellor

A educación afectivo-sexual é un dos piares fundamentais na formación integral dos alumnos e alumnas, a cal busca non só que respecten a diversidade, senón que se coñezan a si mesmos, construíndo unha autoestima positiva, que os axude a desenvolver relacións interpersoais saudables e igualitarias.

O proxecto QUÉROTE + SE TE QUERO BEN é, en definitiva, unha aposta por unha escola que educa corazóns e conciencias, que entende que o amor tamén se aprende e que preparar para a vida é moito máis que ensinar contidos: queremos que aprendan a quererse mellor a si mesmos e aos demais.